7-8-2019, 10:16 GMT+7

Theo cánh ong bay

Tháng Hai, hoa cà phê nhuộm trắng cao nguyên Langbiang. Sắc hoa tinh khôi, hương thơm nồng nàn giục gọi những đàn ong khắp nơi tìm về hút mật. Với người trồng cây, mùa hoa chỉ là sự khởi đầu của đợi chờ và hy vọng thì với người nuôi ong, mùa hoa lại là mùa thu hoạch. Tuy nhiên, ngày mùa không chỉ có niềm vui mà còn nhiều âu lo, thấp thỏm.

Xuôi theo Quốc lộ 20 từ trung tâm thành phố Đà Lạt qua các xã Xuân Thọ, Xuân Trường, Trạm Hành xuống đèo Đran giữa ngày Xuân, lữ khách sẽ gặp những đồi hoa trắng muốt cùng mùi hương quyến rũ suốt hành trình. Thật lạ là nhiều nơi khác trên dải đất Tây Nguyên, hoa cà phê đã tàn thì nơi đây, mùa hoa mới bắt đầu. Đó chính là bởi vùng này là thủ phủ của cà phê Arabica, một giống cà phê hảo hạng, chỉ thích hợp với khí hậu lạnh và nở muộn hơn so với các giống cà phê khác. Hương sắc của hoa cà phê Arabica khiến nhiều người không thể hững hờ. Có kẻ dẫu đang vội vã trên chuyến hành trình vẫn phải dừng xe lại bên đường, bước xuống dang rộng cánh tay như muốn ôm trọn núi đồi trắng muốt vào lòng và hít đầy lồng ngực làn hương ngọt lịm, đằm sâu.

Trong hàng chục thợ nuôi ong cùng lũ ong bay tới cao nguyên có chàng trai Nguyễn Văn Điệp, 30 tuổi, ngụ tại xã Nam Hà, huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng. Chín năm qua, kể từ khi bén duyên với nghề ong, cuộc sống của Điệp là những tháng ngày rong ruổi cùng bầy ong đi khắp nẻo. Mùa xuân lên với hoa cà phê Tây Nguyên, mùa hè xuôi về rừng cao su miền Đông Nam Bộ, mùa thu ngược ra đón hoa keo miền Trung, cuối năm hoa tìm về tràm miền Tây Nam Bộ. Có năm, Điệp còn mang bầy ong của mình ra ăn mật hoa nhãn, hoa vải tận Hưng Yên, Hải Dương, Bắc Giang. Tuy nhiên, dù đi đâu thì vào sau Tết Nguyên Đán, Điệp vẫn không quên đưa bầy ong của mình tới các xã ngoại thành Đà Lạt để ăn mật hoa cà phê Arabica bởi anh biết, ở đó anh sẽ thu được một loại mật thơm ngon, tinh khiết nhất.

Bên căn lều dưới rừng thông nằm cạnh đồi cà phê là 400 thùng ong được xếp thẳng hàng, ngay ngắn. Trong mỗi thùng có từ 8 đến 10 cầu (tổ) ong. Đó là tất cả vốn liếng, tài sản và cuộc sống của Điệp. Vì nó mà cuộc sống của Điệp tựa như người du mục trên thảo nguyên, quanh năm rong ruổi chốn đồi hoang, núi thẳm. Vì nó mà suốt ngày anh chỉ thui thủi một mình, tự tìm niềm vui trong nỗi cô đơn. “Với ong, phải hiểu, yêu quý, tận tình lắm thì chúng mới thương và trả công cho mình. Nếu thờ ơ, bạc đãi chúng chẳng đáp đền, thậm chí bỏ đi. Người nóng nảy, cục cằn, vụng về, thiếu kiên nhẫn không thể nuôi ong”- Điệp giãi bày.

Bởi có thâm niên và rất yêu quý lũ ong nên Điệp hiểu rõ tập tính của loài côn trùng nhỏ bé. Với anh, ong là loài sinh vật có những phẩm chất phi thường cùng với tổ chức xã hội rất quy củ, khoa học, chặt chẽ. Trong bầy ong có hàng vạn con nhưng luôn được chia làm 3 nhóm, ong chúa, ong đực và ong thợ. Ong chúa đảm nhiệm việc sinh sản, ong đực chỉ để phối giống với ong chúa. Riêng ong thợ lại chia làm các nhóm thực hiện nhiệm vụ khách nhau như: Ong xây tổ, ong trinh sát, ong lấy mật, ong gác cửa. Ong chúa có thể sống đến 4 năm còn đời ong thợ chỉ khoảng 40 ngày. Vào mùa hoa, ong thường dậy sớm bay ra khỏi tổ để đi tìm mật. Nhìn cách chuyển động và phô diễn có thể biết mùa hoa đã bắt đầu hay chưa. Ong lắc lư, hoa chưa nở; ong quay vòng, nhảy múa, hoa đã nở. Chúng còn biết dự báo chính xác sự thay đổi của thời tiết, thời gian để ứng phó cho phù hợp. Ví như hôm nào trời sắp mưa, ong sẽ bay về tổ trước 15 phút. Khi bị xâm phạm, ong sẽ phản kháng rất mạnh mẽ, sẵn sàng hy sinh tính mạng. Khi sức tàn, lực kiệt, ong sẽ tự nguyện bay ra khỏi tổ để hóa thân mình vào cát bụi. Đời ong là chuỗi ngày tận hiến.

Dẫu đông đàn, dài lũ nhưng ong cũng là loài sinh vật dễ bị tổn thương. Chỉ cần một sự thay đổi bất thường của môi trường, thời tiết, cả đàn ong khỏe mạnh sẽ bị nhiễm bệnh hoặc bị sốc, lăn ra chết hàng loạt. Kẻ thù của ong rất nhiều, chim chóc, thú rừng, kiến, chuồn chuồn và cả con người. Nhờ ong thụ phấn giúp năng suất cây trồng tăng lên nhiều lần nhưng có người lại nghĩ ong là thủ phạm châm cho hoa và quả rụng nên dùng mọi cách xua đuổi, thậm chí giết ong. “Cách đây vài hôm, gần 600 thùng ong của một bạn nuôi ong ở đồi kế bên ngã lăn ra chết sau khi hút phải vườn hoa vừa bị đánh thuốc trừ sâu. Vậy là tất cả vốn liếng đều đi tong”. Điệp buồn bã kể.

Với hoa cà phê, cứ sau 10 ngày những người thợ lại thu hoạch mật 1 lần. “Cũng là 1 đàn ong đấy nhưng mỗi loài hoa lại cho 1 loại mật khác nhau. Ví như mật hoa cà phê sẽ có màu vàng, mùi thơm nồng, vị ngọt hơi chua, để lâu không bị đông thành đường. Với mật cao su thì màu xanh, không mùi, vị ngọt dịu và để một vài tháng sẽ bị đông thành đường, nhiều người không biết ngỡ mình mua phải mật ong giả”- Điệp bật mí.

Cách đây vài năm, khi nghề nuôi ong lấy mật chưa nhiều bây bây giờ và giá mật còn cao thì những người nuôi ong có cuộc sống khá sung túc. Tuy nhiên, hiện nay do người nuôi ong nhiều, giá mật xuống thấp, lại phải chịu nhiều rủi ro bởi thời tiết, dịch bệnh nên cũng chỉ đủ sống. Tuy nhiên, khi đã lấy nghề làm nghiệp, họ không thể dứt bỏ. Cũng như Điệp, có lần đã bán cả đàn ong để chuyển sang làm công việc khác nhưng sau khi về nhà, anh lại nhớ quay quắt lũ ong cùng thứ âm thanh như bản hợp xướng mơ hồ từ xa xôi vọng lại, nhớ những mùa hoa và từng vùng đất đã từng in dấu chân. Thế rồi lại sắm sửa, lại rong ruổi tiếp trên những cung đường xa tắp.

Kể từ ngày đưa bầy ong lên cao nguyên Langbiang, Điệp và những bạn nuôi ong đã thu hoạch được 2 đợt mật. Chỉ còn vài ngày nữa hoa tàn và đợt thu hoạch mật lần cuối sẽ tiễn đưa Điệp cùng đàn ong tới những mùa hoa mới, nhưng năm sau, vào độ này, Điệp cùng bầy ong của mình sẽ trở lại nơi đây để tiếp tục hành trình theo cánh ong bay.


(Vũ Đình Đông)
Video
.
.
Trung tâm lưu trư QG IV
Hits count: 33,694,300