7-8-2019, 11:4 GMT+7

Ngất ngây men rừng LangBiang

Không hẹn trước, tôi tìm về buôn đồng bào Lạch dưới chân núi LangBiang (Lạc Dương, Lâm Đồng) vào đêm trăng hạ tuần. Đó là buôn làng được nhiều người ví là “miền rượu ngon, gái đẹp”. Riêng tôi, đó là thứ “men rừng” đã khiến bao lữ khách ngẩn ngơ, say đắm…
 

Cây nêu cao chừng bốn, năm mét được dựng lên, rượu cần đã được bày biện theo khuôn phép của Yàng; những chàng trai, cô gái miền sơn cước đã xôm tụ, tiếng tù và khai hội của già Krajan Plin vang vọng. Thủ tục xin phép thần linh vừa dứt, các điệu chiêng mừng khách quý, mừng ngày hội mùa, tiếng chiêng drênh gọi mưa… tấu lên thổn thức. Vít cong cần rượu, tôi hỏi: Rượu cần ở buôn Lạch có từ khi nào? “Ồ, có lẽ không ai biết, trong sử thi đã có rồi mà. Lúc đầu người ta không biết hút, chỉ vắt thứ nước trắng đục từ men rừng mà uống và thấy con người lâng lâng, bay bổng. Sau đó, thần Nhím mới bày cho cách uống bằng ống tre. Vì thế, người Tây Nguyên có tục lệ trước khi uống rượu cần đều mời Yàng, mời thần Nhím uống trước”, Krajan Plin cho hay.
Để có ché rượu cần thơm nồng, dịu ngọt, uống vào lòng người nhẹ tênh cũng lắm công phu. Bà Sara, vợ K’Plin cho rằng, phụ nữ ở đây phần đông đều biết làm rượu cần. Các loại gạo, nếp, bắp... đều làm được rượu. Nhưng, rượu cần thương hiệu LangBiang có bí quyết riêng. Chính lúa rẫy và men rừng (từ một số loại lá, vỏ, rễ và cây đoòng) đã tạo ra mùi hương đặc trưng. “Say đi anh, đêm trăng thanh vẫn tỏ lối về. Rượu cần LangBiang là thế. Đê mê mà rất tỉnh táo”, Sara nói.

Theo già Păng Ting Póh, ngày xưa làm rượu cần rất kỳ công. Trước khi làm rượu phải kiêng “chuyện vợ chồng”, lúc nào thân thể sảng khoái, sạch sẽ mới làm. Người lạ không được vào nơi ủ rượu, không thì rượu sẽ chua. Cái nắp ché cũng là sự công phu, được làm từ tro với nước. Khi rượu đến độ chín, hương thơm tỏa khắp nhà dài… Giờ thì công nghệ rồi, không còn cầu kỳ nữa, nhà nhà ở buôn Lạch ủ rượu cần cho những dịp lễ tết, hội hè. Mới đây, rượu cần LangBiang đã được cấp nhãn hiệu sở hữu trí tuệ. Men say đại ngàn Tây Nguyên có thêm cơ hội lan xa, cùng mùi hương đặc trưng, đắm đuối.
Có thể nói, văn hóa rượu cần đã ăn sâu vào tên đất, tên buôn và tâm thức của những người con núi rừng Tây Nguyên huyền thoại. Rượu cần là “thức uống tâm linh”, uống giữa đại ngàn và sống trong không gian văn hóa của lễ hội…

Đêm đã sâu hun hút, lửa rừng bập bùng, nhịp chiêng vẫn quấn quyện những đôi chân trần chàng trai, cô gái miền sơn cước trong hương rượu cần nghiêng ngả. Ánh trăng nhạt dần, chỉ còn huyền ảo dáng núi LangBiang như bộ ngực sơn nữ căng tròn. Tôi mung lung về miền hư ảo… Già K’Plin vỗ vai, mê sơn nữ LangBiang rồi à? Quả thật, không chỉ trong huyền tích mà ngay trong không gian hiện hữu này, những cô gái bộ tộc Lạch thật lạ. Không hổ danh là những con chim C’rao vùng Nam Tây Nguyên, như thấu thị của nhiều người. “Con gái ở đây mũi cao, mắt cong và sâu, dáng mỹ miều… giống nữ thần Apsara trong truyền thuyết. Có thể, đó là sự “giao thoa” thời Chăm Pa, một số người dòng dõi hoàng tộc đã lên xứ này?!”, Già K’Plin tiếp lời.

Tôi nhìn quanh, nào sơn nữ Cil Rilin, Cil Dalin, Krajan Pheny, Krajan Loen (vào vòng bán kết cuộc thi hoa hậu các dân tộc Việt Nam 2011) và hoa hậu miền sơn cước 2007 Jut Jui… những bông hoa rừng nguyên sơ, hoang dã. Có lẽ, không nơi nào phụ nữ có đôi mắt, sống mũi và dáng đẹp như thế. Đáng tiếc, giờ họ ít khi mang gùi để thấy rõ khuôn ngực căng tròn, đầy đặn!

Lần theo cứ liệu, địa chí Lâm Đồng có nhắc đến “dấu vết” tiếp xúc giữa người Lạch với nền văn hóa Chăm Pa khá đậm nét. Văn hóa Chăm Pa đã mang đến cho các cư dân Nam Tây Nguyên nghề làm lúa nước, phá vỡ dần tính bền vững của tổ chức xã hội cổ truyền theo làng khép kín. Trong nhiều truyện cổ có nhắc đến cuộc hôn nhân đầy trắc trở, nhưng diễm tình giữa chàng Choi (K’Ho) và công chúa Chăm Nai Tơlui, hay cuộc hôn nhân vì liên minh quân sự giữa K’Bùng với công chúa Hé (Chăm)…
Một sự ngẫu nhiên hay sự thật, khi bà cố của vợ K’Plin mang tên Sara, cái tên rất lạ; đến vợ già K’Plin và đứa cháu cũng mang tên đó.

Ngoài cái lý của sự giao thoa, có lẽ, với không gian khoáng đạt đại ngàn; miền Nam Tây Nguyên thơ mộng, huyền ảo cũng tạo cho những người con núi rừng nét đẹp hoang dã, thân thiện. Hiện, trong sử liệu Lâm Đồng còn lưu giữ nhiều bức ảnh đen trắng tuyệt đẹp về sơn nữ Lạch buông lơi ngực trần tròn mọng, những cụ bà giữ tục “cà răng, căng tai”... Ngày nay, tục để ngực trần của sơn nữ không còn nữa, nhưng vẻ mặn mà của những đóa hoa rừng LangBiang vẫn đầy hấp lực. Nhan sắc hồn nhiên, đủ để những chàng trai một lần chếnh choáng hương rượu cần… mà quên lối về.

Chiêng, lửa, rượu cần và sơn nữ… là những thực thể giao hòa trong không gian văn hóa đại ngàn Tây Nguyên. “Trong truyện cổ K’Ho, người đầu tiên mở ché rượu cần, rót nước vào ché rượu theo nghi thức cũng phải là một cô gái trẻ đẹp, khéo tay”, già K’Plin nói.

Đỉnh LangBiang bồng bềnh trong sương khuya. Tôi cũng đã ngất ngây trong hương nồng rượu cần, đắm đuối với vẻ đẹp hoang dã của sơn nữ vai trần, bí ẩn và phiêu du dưới ánh trăng hạ tuần…

MAI VĂN BẢO

 
Video
.
.
Trung tâm lưu trư QG IV
Hits count: 33,694,309