27-4-2021, 10:57 GMT+7

“Bản phối” nghệ thuật kiến trúc và thiên nhiên Đà Lạt

Đà Lạt, ngay từ đầu đã được xác định “công năng” là thành phố nghỉ dưỡng. Đô thị đặc biệt này đã trải qua nhiều kỳ quy hoạch bài bản. Mỗi kỳ kiến tạo là một ý tưởng, nhưng đều dựa trên yếu tố cốt lõi là nghệ thuật kiến trúc kết hợp cảnh quan và tài nguyên nhân văn. Ở góc độ nghệ thuật kiến trúc, nhiều công trình cổ ở đây đã tạo nên biểu tượng, đan dệt thành ký ức đô thị Đà Lạt, lưu định trong trí nhớ nhiều người.


Lịch sử quy hoạch Đà Lạt tiếp cận rất sớm với phương pháp, tư duy quy hoạch hiện đại. Từ mục tiêu, ý tưởng quy hoạch đến giải pháp thực hiện đều chịu ảnh hưởng nhất định bởi văn hóa phương tây, nên sản phẩm quy hoạch, kiến trúc Đà Lạt đã khắc họa rõ nét về không gian và thời gian của một giai đoạn lịch sử, làm nên sắc thái đô thị rất đặc trưng.

Ở đô thị Đà Lạt, mỗi công trình, cụm công trình được sắp đặt khéo léo nhằm khai thác triệt để đặc điểm địa hình, cảnh quan thiên nhiên, tạo nên thành phố bản sắc. Nghệ thuật kiến trúc Âu - Á quyện hòa, đậm bản sắc khó nhầm lẫn với kiến trúc ở các đô thị khác trong nước và trên thế giới. Qua các thời kỳ lịch sử, với những kịch bản quy hoạch đô thị như được định sẵn, Đà Lạt dần hình thành và được trao cho những danh xưng lãng mạn, ấn tượng: Thành phố trong rừng, Thủ đô mùa hè, Patite Paris, Thành phố vườn trên cao nguyên, Thành phố ngàn hoa… Có thể khẳng định, giá trị cốt lõi tạo nên thương hiệu Đà Lạt là ở các đặc thù về khí hậu, cảnh quan tự nhiên, văn hóa lịch sử và hệ thống di sản kiến trúc hiếm nơi nào có.

Kiến trúc sư tài danh Ngô Viết Thụ từng nói, ở Đà Lạt, nhà không thấy trọn, núi không thấy trọn, cảnh luôn ảo huyền… Di sản kiến trúc Âu - Việt phối cảnh giữa thiên nhiên Đà Lạt mang dáng nét kiêu sa, quyến rũ. TS. KTS Hoàng Đạo Kính nhìn nhận, rừng thông và kiến trúc những căn biệt thự cổ xinh đẹp, nhưng không bao giờ lạc thời đã sinh ra nỗi buồn “đặc sản”, là “linh hồn” của Đà Lạt. Đó là nỗi buồn sang trọng được cấu thành từ “cuộc hôn phối” giữa thiên nhiên và sự kiến tạo của con người.

Đà Lạt được nhìn nhận như một “Bảo tàng kiến trúc Pháp thế kỷ 20 tại Việt Nam”. Đô thị cao nguyên này đang sở hữu khoảng 1.500 biệt thự, dinh thự, thánh đường cổ, được xem là mẫu hình tiêu biểu của kiến trúc Pháp cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20. Nhiều kiến trúc sư tài danh Việt Nam và thế giới cho rằng, đây là những tác phẩm kiến trúc độc đáo, vừa hoàn thiện về thẩm mỹ, vừa hoàn chỉnh về kỹ thuật. Trong số này, có hàng trăm biệt thự nghỉ dưỡng kiều diễm, ẩn mình giữa những rừng thông, núi đồi đầy mê hoặc. TS. KTS Emmanuel Cerise, Đại diện Vùng Île-de-France tại Hà Nội, Trưởng phòng PRX - Việt Nam chia sẻ: “Mỗi lần đến đây, Đà Lạt đều để lại trong tôi bao lưu luyến. Đây thực sự là thành phố trong rừng, đứng ở đâu cũng đều thoảng hương của cây thông, một điều đặc biệt không phải ở đâu cũng có và dấu ấn kiến trúc Pháp rất đa dạng ở Đà Lạt. Nhưng vì sao người Pháp lại đưa rất nhiều công trình kiến trúc của mình đến đây? Bởi vì, khi họ đặt chân đến vùng đất này và nhận ra rằng, đây là nơi có thể tái hiện một đô thị kiểu Pháp, vì không gian cảnh quan, thiên nhiên, khí hậu đều tương tự cố hương”.

Kiến trúc đặc thù của Đà Lạt là ở chỗ các kiến trúc sư ít vận dụng lối kiến trúc cổ điển hoặc tân cổ điển để thể hiện quyền lực, mà họ chắt lọc những kiến trúc vùng miền nước Pháp, hoặc phong cách hiện đại để kiến tạo ở đây thành một quần thể kiến trúc nghỉ dưỡng, những ngôi biệt thự tạo sự yên tĩnh, thoải mái và hoài niệm, nghệ thuật thẩm mỹ hiện đại, với những gian phòng có tầm nhìn rộng hướng ra cảnh quan. Các công trình kiến trúc cổ ở Đà Lạt luôn tận dụng tối đa địa hình, địa thế phù hợp, hài hòa; bảo đảm sự riêng tư, tĩnh lặng và mức độ quyện hòa với cảnh quan. Sau này, khi được cộng hưởng thêm yếu tố văn hóa, lối sống bản địa, đã tạo nên “bản phối” hoàn chỉnh nghệ thuật kiến trúc Á - Âu trong tiến trình phát triển phố núi Đà Lạt.

Điều độc đáo của các công trình kiến trúc cổ ở Đà Lạt là không có sự trùng lặp kiểu dáng, mỗi công trình là một tác phẩm kiến trúc hoàn mỹ, đặt trong sự thể nghiệm những giá trị thẩm mỹ mới, trên cơ sở vừa tuân theo các nguyên tắc cục bộ đô thị kiểu Pháp, vừa phù hợp đặc điểm cảnh quan tự nhiên và văn hóa địa phương trong thiết kế các tổng thể kiến trúc đô thị. Những công trình biệt thự này luôn có vườn hoa, cách xa nhau, có tầm nhìn thoáng ra cảnh quan thị giác.

Đà Lạt mang dấu ấn phong cách và ngôn ngữ kiến trúc Pháp khá rõ, nhưng ngược lại, các nhà kiến trúc này cũng chịu nhiều ảnh hưởng từ “kiến trúc” cảnh quan thiên nhiên Đà Lạt. Sự giao thoa tự nhiên này đã tạo nên nguồn cảm hứng đặc biệt cho những ý tưởng kiến trúc đặc biệt, từ đó làm nên một Đà Lạt đặc biệt, đủ để những bước chân lữ khách dùng dằng chẳng muốn rời xa.

Mai Văn Bảo

Video
.
.
.
.
Trung tâm lưu trư QG IV