29-6-2021, 8:6 GMT+7

Sự trở về của hồn địa Churu

Không chỉ là trung tâm thực hành các nghi lễ, sinh hoạt cộng đồng của tín hữu giáo dân trong vùng, nhà thờ Ka Đơn còn là nơi bảo tồn, phát huy nét đặc sắc của văn hóa Churu thông qua ngôn ngữ kiến trúc, nghệ thuật đầy sáng tạo.
 

Nằm về phía Đông của dòng sông Đa Nhim, nhà thờ Ka Đơn thuộc Giáo xứ Ka Đơn, xã Ka Đơn, huyện Đơn Dương, tỉnh Lâm Đồng tựa bông hoa nở trên thảo nguyên xanh bát ngát. Khác với những nhà thờ uy nghi, bề thế mang phong cách kiến trúc Roman pha trộn với nghệ thuật Gothic thường thấy tại Việt Nam, nhà thờ Ka Đơn mang phong cách hoàn toàn mới lạ. Từ ý tưởng của cha xứ Ka Đơn mong muốn xây một nhà thờ đơn sơ, ít màu sắc, ít trang trí, trân trọng vẻ đẹp tự nhiên của vật liệu, hòa vào thiên nhiên và đậm nét văn hóa Churu. Hai vợ chồng kiến trúc sư Vũ Thị Thu Hương và Nguyễn Tuấn Dũng thuộc Phân viện Kiến trúc, Trường Đại học kỹ thuật Berlin (Đức) đã hiện thực hóa bởi một thiết kế mang tính đột phá, đậm hơi thở hồn địa (genius loci). Công trình được xây dựng trong thời gian 4 năm (từ 2010 đến 2014). Theo đó, không gian nhà thờ được tổ chức tựa không gian nhà truyền thống của người Churu. Nhà thờ vùi lấp vào núi đồi, là một phần của thiên nhiên, chỉ có tháp chuông đưa thánh giá lên cao để các tín đồ nhận biết về sự hiện diện của Chúa. Phần mái lợp ngói đỏ của công trình được kéo ra rất dài và được chống đỡ bởi những dãy cột sắt mảnh mai, giúp không gian nhà thờ mở rộng, đồng thời tạo cảm giác như phần mái đang lơ lửng trong không trung. Đá lót nền làm từ đất đỏ bazan, các băng ghế gỗ thông được làm cách điệu từ hình ảnh con trâu trong văn hóa dân tộc. Sự pha trộn nhuần nhuyễn giữa phong cách đương đại với yếu tố bản địa đã tạo nên vẻ đẹp giản dị, tinh tế, phóng khoáng nhưng cũng không kém phần tôn nghiêm cho công trình. Năm 2016, công trình kiến trúc nhà thờ Ka Đơn đã đoạt giải nhì cuộc thi Kiến trúc thánh quốc tế lần thứ 6, năm 2016, tại Italy. Trước đó, bản vẽ thiết kế của nhà thờ cũng được vinh danh tại Giải thưởng kiến trúc thánh châu Âu, năm 2011.

Linh mục Phêrô Trần Quốc Hưng Long, quản xứ Giáo xứ Ka Đơn cho biết: “Người Churu có nền văn hóa độc đáo, thể hiện trên nhiều khía cạnh như kiến trúc, lễ hội, văn học, nghệ thuật, trang phục, ẩm thực, thủ công mỹ nghệ. Tuy nhiên, nhiều giá trị văn hóa dân tộc Churu hiện đứng trước nguy cơ bị phai nhạt, thất truyền. Không gian trưng bày các hiện vật văn hóa Churu tại nhà thờ chính là nơi lưu giữ “linh hồn” Churu, góp phần bảo tồn, phát huy vẻ đẹp văn hóa của một dân tộc, một vùng đất”.

Trong không gian khoảng 200m2 cùng với ngôi nhà dài Churu được phục dựng gần như nguyên bản, hơn 1.000 hiện vật được bố trí, sắp xếp hài hòa đã phản ánh sinh động nhiều khía cạnh của lịch sử, văn hóa Churu. Tại đây, khách có thể bắt gặp bộ sưu tập nông cụ truyền thống, như: Dao, cày, cuốc, giỏ, sàng, cối, chày... phản ánh đời sống nông nghiệp phong phú của người Churu bên dòng sông Đa Nhim. Tại không gian trưng bày các sản phẩm thủ công mỹ nghệ, khách sẽ gặp những tấm thổ cẩm nhiều màu sắc, những chuỗi hạt cườm, vòng tay, vòng cổ, nhẫn bạc, đồ gốm được chế tác tinh xảo, mang vẻ đẹp mộc mạc nhưng không kém phần tinh tế. Tại không gian lễ hội, khách như đắm chìm trong khung cảnh và những âm thanh huyền bí của dàn cồng chiêng, trống sơ-gơ, khèn bầu, tù và và những đồ thờ cúng lạ lẫm...

Cùng với bảo tồn các giá trị văn hóa vật thể, nhiều năm qua, nhà thờ Ka Đơn luôn khuyến khích các tín đồ Churu giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa phi vật thể của dân tộc, như: Xây dựng từ điển Churu-Việt, phục dựng các lễ hội truyền thống, các điệu múa, bài biểu diễn cồng chiêng cổ, khuyến khích người dân nói tiếng dân tộc, mặc trang phục truyền thống khi tham gia các hoạt động nghi lễ, cộng đồng... Bên cạnh đó, nhà thờ còn giữ vai trò cầu nối cho các nghệ nhân trong vùng tiêu thụ sản phẩm thủ công truyền thống. Tới tham quan nhà thờ, khách có thể mua các sản phẩm như đồ gốm, đồ trang sức Churu làm kỷ niệm. Sự tâm huyết và cách làm sáng tạo của nhà thờ đã giúp cho văn hóa Churu thêm bền bỉ, đầy sức sống theo dòng chảy thời gian.

Bài và ảnh: VŨ ĐÌNH ĐÔNG
Video
.
.
.
.
Trung tâm lưu trư QG IV