21-7-2020, 9:45 GMT+7

Du hành về quá khứ

Nam Tây Nguyên, mùa con chim Ch’rao sải cánh giữa đại ngàn. Chúng tôi ngược miền cổ tích, theo bước chân huyền thoại Ha Biang đi về phía mặt trời. Đỉnh Bidoup trôi trong mây, núi đồi xếp lớp. Mênh mang bản giao hưởng rừng xanh kỳ thú giữa cao nguyên Langbiang.
 

Nắng lên. Đỉnh Bidoup gần hơn trong sương mai, đã nghe bước chân của con thú đi hoang, bản tiêu dao của chim rừng. Huyền thoại kể rằng, thuở xưa, Langbiang và Bidoup là anh em. Vì là anh nên Langbiang không chịu để em gái cao hơn mình, Langbiang đã tát vào mặt em gái khiến Bidoup ngã mặt úp xuống đất, không gượng lại được, nhưng vẫn cao hơn Langbiang và cái tên Bidoup được truyền lại từ đời này qua đời khác. Sự tích về núi Langbiang cũng rất nhiều dị bản… Còn sử liệu chép rằng, đỉnh Bidoup (2.287m) và Langbiang (còn gọi là Núi Bà, 2.167m). Năm 1899, vị bác sĩ người Pháp Tardif đã mô tả: “Khi nhìn thấy cao nguyên Langbiang, điều đập mạnh vào mắt tôi trước tiên là địa hình. Cả một vùng rộng lớn gồm nhiều ngọn đồi nằm kề bên nhau, nối tiếp nhau, chế ngự lẫn nhau. Những thung lũng rộng và sâu chia cắt núi đồi dợn sóng…”.

Bình minh khác biệt giữa rừng. Nắng len lén trườn qua kẽ lá, rót xuống từng sợi lung linh giữa làn sương mờ tỏ. Chim Tôu Wôu đã cất tiếng gọi bầy. Chúng tôi ngược miền cổ tích, du hành về quá khứ, tìm cây tiền sử còn sống sót ở Việt Nam, những di sản của rừng, như: pơ mu, sồi ba cạnh, thông hai lá dẹt...

Đứng trên mõm đá Mỏ cá heo, điểm dừng chân mặc định của những người khám phá bí ẩn giữa lòng núi mẹ. Người dẫn đường là chàng trai dân tộc K’Ho chỉ: Cây pơ mu đặc biệt kia rồi! Bước chân thênh thênh như người Tây Nguyên lữ hành mùa gió, chúng tôi lặng người trước cây pơ mu hơn 1.300 tuổi, được các nhà khoa học Đại học Columbia Hoa Kỳ công nhận là di sản. Đã nhiều lần đưa các nhà nghiên cứu quốc tế vào đây, nên người dẫn đường thuộc làu về đặc điểm “lão” pơ mu này, cây cao chừng 40m, chu vi gốc khoảng tám người ôm. Nghe nói, độ dày của các vòng trên thân cây cho biết về tình trạng khí hậu trong quá khứ.

Trước đây, các nhà khoa học đến từ Nhật Bản, Úc, Pháp… đã hợp tác nghiên cứu các vòng gỗ lấy mẫu ở thân cây pơ mu Bidoup - Núi Bà, để tái tạo thời tiết gió mùa ở lục địa Á châu trong quá khứ đến tận thế kỷ 14. Cùng với kết quả nghiên cứu trước đó, đã trả lời giả thiết của các nhà sử học, khảo cổ học đặt ra, phải chăng sự thay đổi khí hậu là nguyên nhân chủ yếu làm nền văn minh Khmer ở Angkor sụp đổ vào đầu thế kỷ 15?

Thời điểm mùa khô, những cánh rừng trong Khu dự trữ sinh quyển Langbiang phô diễn vẻ đẹp độc đáo của thiên nhiên hoang dã. Đây là loài thông hai lá dẹt (Ducampopinus krempfii), lá có hình lưỡi kiếm, độc nhất ở Việt Nam và có phân bố hẹp ở cao nguyên Langbiang. Loài thông này dễ phát hiện từ xa, bởi các tán lá hình rẻ quạt đặc trưng, vượt lên trên tầng chính của tán rừng.

Còn nhớ, cách nay chừng bốn năm, trong câu chuyện với Phó giám đốc VQG Bidoup - Núi Bà Đỗ Văn Ngọc, người có thời gian nghiên cứu sâu về loài cây này, ông cho biết: “Qua nghiên cứu, nhiều nhà khoa học ví thông hai lá dẹt như sứ giả thời tiền sử, là thực vật cổ hóa thạch sống cùng thời khủng long còn sót lại hiếm hoi cho đến ngày nay”. Có lẽ nhờ vậy mà các nhà khoa học có thể tìm ra mối liên hệ giữa thực vật cổ và hiện đại. Viện sĩ hàn lâm Liên Xô cũ, ông A. Tastagsceh, khi hay tin từng ao ước: “Tôi muốn sang ngay Việt Nam và sờ lên cây thông hai lá dẹt rồi chết cũng mãn nguyện”. Thông hai lá dẹt thu hút sự chú ý đặc biệt của giới khoa học suốt nhiều thập kỷ sau đó, với những cuộc tranh cãi gay gắt về giống, loài. Một số nhà thực vật học lỗi lạc thế giới cho rằng, các loài cây thường phát triển, tiến hóa theo thời gian, riêng với Ducanpopinus Krempfii mặc dù đã tồn tại hàng triệu năm nhưng không có biến đổi đáng kể nào về gene.

Khu vực đèo Hòn Giao, thuộc Vườn quốc gia Bidoup - Núi Bà, là nơi ẩn mình của một loài hóa thạch sống hiếm hoi khác, đó là sồi ba cạnh, loài thực vật cổ xưa cực hiếm. Sồi ba cạnh chỉ phát hiện được ở Indonesia, Malaysia và gần đây nhất là ở Việt Nam.

Chiều nghiêng theo địa hình của dải Bidoup - Núi Bà. Tiếng chim Tôu Wôu gọi những bước chân dùng dằng thoát miền huyền thoại. Nhiều già làng ở Nam Tây Nguyên nói rằng, pơ mu, thông hai lá dẹt, sồi ba cạnh, thông đỏ… là những cây thiêng với đồng bào dân tộc bản địa và chắc chắn còn nhiều điều bí ẩn.


MAI VĂN BẢO



 
Video
.
.
.
.
Hits count: 33,866,498